ასტრონომებმა პირველად მიიღეს რადიოსიგნალი ეგზოპლანეტიდან

ჯერჯერობით კაცობრიობას დედამიწის ფარგლებს გარეთ სიცოცხლის არსებობის მტკიცებულება არ გააჩნია, თუმცა მეცნიერები კოსმოსში გამუდმებით ეძებენ შესაძლო სიგნალებს. ახლა ჰარვარდ-სმითსონის ასტროფიზიკის ცენტრისა და ორეგონის უნივერსიტეტის მკვლევრები მნიშვნელოვანი მიღწევის შესახებ იუწყებიან: რადიოგამოსხივების პირველად ლოკალიზება უშუალოდ ეგზოპლანეტაზე მოხერხდა. სიგნალის წყაროა Beta Pictoris b — გიგანტური პლანეტა, რომელიც დედამიწიდან დაახლოებით 63 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ჯერჯერობით ნაშრომი გამოქვეყნებულია პრეპრინტის სახით arXiv-ზე.

მანამდე რადიოგამოსხივებას ეგზოპლანეტებიან სისტემებშიც აფიქსირებდნენ, თუმცა ცალსახად იმის დადგენა, ის პლანეტიდან მოდიოდა თუ მისი ვარსკვლავიდან, ვერ ხერხდებოდა. რა თქმა უნდა, საუბარი არ არის უცხოპლანეტელების რადიოგადაცემებზე. მკვლევრები სიგნალს განმარტავენ, როგორც პოლარულ რადიოგამოსხივებას, რომელიც ელექტრონული ციკლოტრონული მაზერული არამდგრადობის (ECMI) შედეგად წარმოიქმნება. ზუსტად იგივე ფიზიკური მექანიზმი წარმოქმნის პოლარულ რადიოგამოსხივებას მზის სისტემის პლანეტებშიც.

სამხრეთ აფრიკის რადიოტელესკოპ MeerKAT-ის დახმარებით გუნდმა 2025 და 2026 წლებში Beta Pictoris-ის სისტემას ოთხჯერ დააკვირდა 0,85-დან 3,5 გჰც-მდე სიხშირის დიაპაზონში. მეცნიერებმა დააფიქსირეს სწრაფი განმეორებადი რადიოაფეთქებები ძლიერი წრიული პოლარიზაციით, ასევე შედარებით სუსტი მუდმივი გამოსხივება. კვაზარებისა და რადიოკალიბრატორის გამოყენებით გამოსახულების Gaia-ს კოორდინატთა სისტემასთან დასაკავშირებლად, მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ რადიოწყაროს მდებარეობა ემთხვევა Beta Pictoris b-ს და შესამჩნევად განსხვავდება ვარსკვლავისა და პლანეტა Beta Pictoris c-ის მდებარეობისგან.

აფეთქებების მახასიათებლები, მათ შორის სწრაფი ცვალებადობა და დაახლოებით 40–70%-იანი წრიული პოლარიზაცია, მიუთითებს ECMI გამოსხივებაზე. ვინაიდან სიგნალი 3,5 გჰც-მდე სიხშირეზე ფიქსირდებოდა, მკვლევრებმა გამოსხივების არეში მაგნიტური ველი სულ მცირე დაახლოებით 1,25 კილოგაუსად შეაფასეს. ავტორები ამას ეგზოპლანეტის მაგნიტური ველის დაძაბულობის პირველ პირდაპირ გაზომვას უწოდებენ. მიღებული მაჩვენებელი ათასჯერ აღემატება დედამიწის ზედაპირის მაგნიტურ ველს და შეესაბამება ახალგაზრდა მასიური გიგანტი პლანეტების დინამო-მოდელების თეორიულ პროგნოზებს.

Beta Pictoris b იუპიტერზე დაახლოებით 12-ჯერ უფრო მასიურია და ძალიან სწრაფად ბრუნავს — ერთ ბრუნს დაახლოებით ცხრა საათში ასრულებს. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ რადიოგამოსხივებას, სავარაუდოდ, მაგნიტოსფეროსა და იონოსფეროს შორის ურთიერთქმედება კვებავს, რაც პლანეტის სწრაფ ბრუნვასთან არის დაკავშირებული.

ავტორებმა ასევე გამოყვეს კიდევ შვიდი პირდაპირ დაკვირვებადი გიგანტური ეგზოპლანეტა ხუთ ახლომდებარე სისტემაში, რომელთა შესწავლაც მომავალში იმავე მეთოდით იქნება შესაძლებელი. მათი შეფასებით, შემდეგი თაობის რადიოტელესკოპების მგრძნობელობის ხუთ-შვიდჯერ გაზრდამ შესაძლოა ასეთი დაკვირვებები რეალობად აქციოს.